Περί Βωμών

[XARHS]

Περί Βωμών

Tου Βλ. Γ. Ρασσιά

Το κέντρο της λατρείας των Εθνικών δεν είναι ο Ναός, ένα αρχιτεκτόνημα που δεν συμβολίζει άλλωστε την φοβερή κατοικία μιάς υπερκόσμιας οντότητας, αλλά είναι απλώς σκέπη ιερών αντικειμένων κι αγαλμάτων.

Το πραγματικό κέντρο της πατρογονικής μας λατρείας είναι ο βωμός (μία τραπεζόσχημη δηλαδή κατασκευή όπου προσφέρονται διάφορα «ιερεία» στους Θεούς) και βασικό συστατικό της αποτελεί η θυσιαστική πράξη, που αποσκοπεί στην άμεση επικοινωνία με τους Θεούς.
Μετά την εμφάνιση των Ναών οι βωμοί ανεγείροντο μπροστά από την είσοδο των πρώτων, ενώ άλλοι, για την οικιακή λεγόμενη λατρεία, ανεγείροντο μέσα στο έρκος των οικιών.

Υπήρχαν επίσης και δημόσιοι μικροί βωμοί όπου καιγόταν θυμίαμα ή χύνονταν προσφορές αρωμάτων.

Οι βωμοί αποτελούσαν σημείο ασυλίας και όποιος τους άγγιζε θεωρείτο απαραβίαστος, όπως κάποιος που «εκρατούσε το χέρι των Θεών».

H εγκαινίαση ενός νέου βωμού, συνοδεύεται από τη λεγόμενη «καθιέρωσή» του, δηλαδή από την πρόσκληση του Θείου ν' αποδεχθεί το συγκεκριμένο θυσιαστήριο ως «πόρτα» από τον κόσμο των θνητών στον κόσμο των Αθανάτων και αντιστρόφως.

Η βασική «εξωτερική» τελετή είναι έργο ενός ιερέως ή μιας ιέρειας που φοράει πολύχρωμα άμφια, κάνει κύκλους γύρω από τον βωμό κρατώντας στα χέρια μία «πανσπερμία» απαγγέλλοντας ή τραγουδώντας ύμνους κι ευχαριστίες προς την θεότητα και, που, τέλος, χύνει την προσφορά πάνω στον βωμό επικαλούμενος ή επικαλουμένη αντιστοίχως την εφεξής εκεί θεία παρουσία, συμφώνως προς τον αρχαίο νόμο του:

«εκεί που βρίσκονται οι βωμοί,
εκεί βρίσκονται και οι Θεοί»

Στους Έλληνες, αρχαιότερος βωμός θεωρείται εκείνος του Θεού «Λυκαίου» Διός στο ομώνυμο όρος της Αρκαδίας, ενώ στους Ρωμαίους ο ονομαζόμενος Ara Maxima (προς τιμήν του Ανικήτου Ηρακλέους).
Το πιό συχνό σχήμα βωμών, τουλάχιστον στον ελληνορωμαϊκό κόσμο, είναι το κυβικό ή τετράπλευρο εν γένει, αλλά σε κάποιες περιπτώσεις συναντάμε και κυλινδρόσχημους βωμούς.
Στην επάνω επιφάνεια υπήρχε συχνά μία κυκλική εσοχή (πυρά, focus) για την υποδοχή του δοχείου της πυράς, ενώ οι πλευρές ήσαν διακοσμημένες με ανάγλυφες παραστάσεις και επιγραφές με το όνομα του τιμωμένου Θεού ή και το όνομα των θρησκευτών που αφιέρωσαν τον βωμό.

Ακόμα μια έρευνα που θα μπορούσαμε να διεξάγουμε. Η αρχαίοι βωμοί στην Κύπρο. Έστω και σε μορφή φωτορεπορτάζ. Διαθέτει κάποιος φωτογραφίες από βωμούς στην Κύπρο. Αν διαθέτει, ας τις ανεβάσει για να έχουμε και μια εικόνα του όλου θέματος.

[taygeton]

Χάρη άνοιξες ένα πολύ ενδιαφέρον θέμα που απαιτεί και επιτόπια έρευνα, δυστυχώς δεν μου απομένει καθόλου χρόνος για να ενασχοληθώ αυτή την εποχή. Παραθέτω όμως κάποια στοιχεία που βρήκα στο Live-Pedia.gr ως αφορμή για να το ψάξουμε περισσότερο...

"Στην Πάφο, εκτός από το ναό και το ιερό άλσος, οι πηγές αναφέρουν το αντικείμενο λατρείας, ένα λίθινο κώνο. Σύμφωνα με τους μύθους, υπήρχε ο ιερός βωμός που ποτέ δε βρεχόταν από το αίμα των θυσιών, υπήρχαν δε και υπαίθριοι βωμοί για τις προσφορές. Ο Βιργίλιος αναφέρει πως ο αριθμός των υπαίθριων βωμών ήταν 100. Το ιερό της Αφροδίτης στην Πάφο ήταν ένα από τα 3 ιερά της Κύπρου που είχαν το δικαίωμα να προσφέρουν άσυλο.(Τα άλλα ήταν εκείνο της Αμαθουσίας Αφροδίτης και εκείνο του Δία στη Σαλαμίνα)."

σημείωση: 1. Όπου Πάφος εννοείται Παλαίπαφος
σημείωση: 2. Ο Βιργίλιος έζησε περί το 70 π.Χ - 19 π.Χ
σημείωση: 3. Ο λίθινος κώνος παρουσιάζει επίσης μεγάλο ενδιαφέρον

[XARHS]

Πάντως είναι απαράδεκτη η απουσία πλουσίας, σοβαρής και εξειδικευμένης βιβλιογραφίας σε ότι άφορα τις κυπριακές αρχαιότητες. Είμαστε για τα μπάζα σε ορισμένους τομείς. Όπως και να έχει, πιστεύω ότι θα ήταν ένα θέμα για το οποίο θα μπορούσαμε να επιδοθούμε σε μια έρευνα και καταγραφή. Έστω και επιφανειακή. 
Ο ιστορικός Αντρος Παυλίδης, στην εκδρομή που είχαμε πάει στο ιερό της Αφροδίτης, μας δικαιολογείσαι την πρακτική των αναίμακτων θυσιών, λέγοντας ότι από την στιγμή που η Αφροδίτη λατρεύονταν στην Κύπρο σαν η θεότητα που φέρει την ζωή, θα ήταν αντιφατικό να θυσιάζεται προς τιμή της μια ζωή. Επίσης, αν θυμάμαι καλά, ο Βιργίλιος αναφέρει ότι ο Βωμός της Θεάς, κατά ένα παράδοξο τρόπο, στην διάρκεια των βροχών δεν βρεχόταν, σαν να την κάλυπτε ένα αόρατο στέγαστρο 

[kyrikos]

Είναι καιρό που ψάχνω πληροφορίες σχετικά με πέτρα με ανάγλυφο κείμενο που εντόπισα με μοναστήρι της ορεινής Πάφου. Η γραφή, μου φαίνεται (χωρίς να έχω γνώσεις), ότι είναι γραμμική γραφή. Η πέτρα στην οποία σκαλίστηκαν τα γράμματα είναι σήμερα μέρος της εκκλησίας (την έχουν κτίσει στον τοίχο της εκκλησίας) αλλά εμένα κάτι μου λέει ότι ήταν βωμός. Δεν είναι "τραπεζόσχημη" η πέτρα όπως αναφέρει ο XARHS αλλά φαντάζομαι οι βωμοί ενδέχεται να είχαν διάφορα σχήματα. Στο "πάνω" μέρος ήταν κοίλη, όπως μια χολέτρα στο τέλος των κεραμιδιών ενός σπιτιού. Σχημάτιζε ένα U δηλαδή. Υποψιάστηκα ότι το σχήμα της θα παρέπεμπε σε κεφαλί ταύρου ή κέρατα ταύρου. Ο ταύρος ήταν πιστεύω σημαντικό στοιχείο της λατρευτικής ζωής των προγόνων, να θυμίσω απλώς τις παραστάσεις που αφορούν τον Μίθρα.

Είναι μήνες (αν όχι χρόνια) που ψάχνω κάποια στοιχεία για αυτή την πέτρα αλλά μέχρι στιγμής δεν βρήκα κάτι. Αν κάποιος μπορέσει να βοηθήσει θα το χαιρόμουν ιδιαίτερα.

[kyrikos]

Το τι έγραφε πάνω ο "βωμός".

[kyrikos]

Ακόμα μια επιγραφή από το ίδιο μοναστήρι.

[XARHS]

Σίγουρα θα υπήρχαν φίλε kyriko και άλλα σχήματα βωμών, αλλά η συγκεκριμένες επιγραφές μάλλον σε στήλες με παραπέμπουν. Ποιος ξέρει όμως. Τώρα για το περιεχόμενο της επιγραφής, πιθανών να μπορούσε να μας βοηθήσει ο φίλος ο kairatos που έχει εξειδίκευση επί του θέματος.

[kyrikos]

Ελπίζω να δει τις φωτογραφίες ο kairatos και να έχει την καλή διάθεση να δώσει μια εξήγηση στην 'ομήγυρη'. Έβαλα τις φωτογραφίες στην αγορά γιατί (εκτός από την ικανοποίηση της προσωπικής μου περιέργειας) πιστεύω ότι είναι λίγες αυτές οι μαρτυρίες/επιγραφές και ίσως καμιά φορά να δίνουν σημαντικά στοιχεία για την ιστορία του τόπου. Το μοναστήρι στο οποίο βρίσκονται οι πέτρες είναι το μόνο μοναστήρι που ξέρω στην Κύπρο το οποίο έχει δύο εκκλησίες. Την μεγάλη η οποία φέρει αρκετά αρχαία κτερίσματα και την μικρή η οποία φαίνεται ότι είναι νεότερο κτίσμα. Επιπλέον, η μεγάλη εκκλησία φαίνεται να ήταν ακόμη μεγαλύτερη σε παλαιότερες εποχές και να περιορίστηκε (λόγω φθοράς) το μέγεθος της. Χωρίς να είμαι ειδικός, οι δύο εκκλησίες εμένα μου λένε ότι οι χριστιανοί έφτιαξαν την νεότερη εκκλησία για να μην μιανθούν μπαίνοντας στην ειδωλολατρική. Η τελευταία παράπεσε σε αχρηστία και με την πάροδο του χρόνου κατέρρευσέ μέρος της. Όταν, με την πάροδο των ετών, «καθαγιάστηκε» ο αρχαίος ναός, τότε τον μετέτρεψαν σε εκκλησία και έγινε η δεύτερη εκκλησία της μονής. Ο αρχαίος ναός ακόμα και σήμερα δίνει την αίσθηση ότι ήταν μεγαλοπρεπής και είναι να αναρωτιέται κανείς τι πολιτισμική ανάπτυξη υπήρξε σε ένα τέτοιο ορεινό χωριό και ποια η πηγή του πλούτου της περιοχής τον τότε καιρό.

[kairatos]

Τις φωτογραφίες βλέπω πρώτη φορά σήμερα 22/8/2009. Βλέπω υπάρχουν αρκετά άγνωστα συλλαβογραμματα. Θα περάσει αρκετός καιρός για να μάθουμε τι λένε τουλάχιστον μερικές λέξεις. Πρόσεξα όμως ότι είναι γραμμένη η πρώτη πινακίδα τουλάχιστον κατα την Ελληνιστική περίοδο, γιατί 2-3 λέξεις τις διάβασα αμέσως στην αρχή του κειμένου. Πράγματι γράφουν ιστορία. Έχουν δε τον ίδιο τρόπο γραφής που έχει και μια πινακίδα Γραμμικής Α που βρέθηκε μαζί με το Δίσκο της Φαιστού και δίνει οδηγίες με ποιο τρόπο πρέπει να διαβαστεί ο Δίσκος. Η πινακίδα είναι γραμμένη την Ελληνιστική περίοδο. Γιαυτο έχω γράψει αρκετές φορές ότι είναι παράλογο να ισχυρίζονται οι ξένοι <<αυθεντίες>> πως δεν είχαμε Γραμμική την ελληνιστική περίοδο στην Ελλάδα , ενώ παραδέχονται πως στην Κύπρο είχαμε. Όταν δεν έχω αρκετή δουλειά θα ασχοληθώ με τις πινακίδες που έχετε εδώ. Ευχαριστώ πάντως αυτόν που έγραψε τη λέξη καιρατος και έτσι τυχαία από μια μηχανή βρέθηκα εδώ και έτσι έμαθα για τις πινακίδες αυτές.

[kyrikos]

Πολύ ευχάριστη η εμφάνιση του μηνύματος σου. Είναι τουλάχιστον δύο οι επιγραφές που είναι εμφανείς στον χώρο. Αν επιτρέπεται να ερωτήσω, οι δύο τρεις λέξεις που δίαβασες πώς θα τις μετάφραζες στη νεοελληνική;

[kairatos]

Περιγράφουν τους χώρους του ναού. Τώρα ποιου ναού; Προφανώς του αρχαίου. Και εγώ έχω την περιέργεια να δω τι γράφουν οι πινακίδες. Ελπίζω όταν θα έχω χρόνο, να μην συναντήσω πολλά άγνωστα συλλαβογράμματα. Η Κυπριακή γραφή είναι δύσκολη και περίεργη. Εξάλλου κάθε συλλαβόγραμμα προέρχεται από λέξη της τοπικής διαλέκτου. Και λέμε για την Κυπριακή διάλεκτο , την αρχαία, της περιοχής. Αν είμαστε τυχεροί θα έλθει η αποκάλυψη.

[kyrikos]

Από ότι πληροφορούμαι, στην τοποθεσία υπήρχε παλαιότερα ναός προς τιμή της Ήρας, ίσως αυτό να βοηθά.